ΔΟΜΕΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑΣ

Γιατί πρέπει να κάνουμε διάγνωση

Η παραδοσιακή αιτία για την οποία γίνεται η διάγνωση είναι ο θεραπευτικός σχεδιασμός. Είναι εύκολο να διαπιστώσουμε την αξία της καλής διάγνωσης στις καταστάσεις που οφείλουμε να συνεργαστούμε με άλλον ειδικό πχ τη διάγνωση εξάρτησης από αλκοόλ ή ναρκωτικά, όπου ενδείκνυται η ατομική θεραπεία μόνο όταν υπάρχει παράλληλα αντιμετώπιση της εξάρτησης σε δομή. Ή στην περίπτωση διπολικής διαταραχής που η ψυχοθεραπεία πρέπει να συνοδεύεται από φαρμακοθεραπεία. Ή όταν υπάρχει κάποια οργανικότητα που πρέπει να διερευνηθεί ιατρικά.

Ωστόσο και η ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεία δεν μπορεί να εφαρμόζεται άκαμπτα και ανεξάρτητα από την προσωπικότητα του ασθενή. Θα δούμε τις δομές και τις διαταραχές προσωπικότητας για να καταλάβουμε πώς πρέπει να αντιμετωπίζουμε ανάλογα τον θεραπευόμενο.

Δομές Προσωπικότητας στην Ψυχοδυναμική Ψυχιατρική

Τι εννοούμε με τον όρο “δομή προσωπικότητας”

Ο όρος «δομή προσωπικότητας» (ή ψυχική δομή) δεν αναφέρεται σε σύνολο χαρακτηριστικών ή συμπεριφορών, αλλά στο σταθερό τρόπο με τον οποίο οργανώνεται η ψυχική πραγματικότητα του υποκειμένου.
Η δομή εκφράζει:

τον τρόπο με τον οποίο το άτομο αντιλαμβάνεται τον εαυτό και τον Άλλο,
το πώς επεξεργάζεται τις εσωτερικές συγκρούσεις και τα συναισθήματα
και ποιοι μηχανισμοί άμυνας κυριαρχούν στη λειτουργία του Εγώ.

Η δομή, επομένως, είναι σταθερή, σχετικά αμετάβλητη και καθορίζει το πλαίσιο μέσα στο οποίο εκδηλώνονται τα συμπτώματα.
Ενώ το σύμπτωμα είναι κάτι που μπορεί να αλλάξει, η δομή αποτελεί το υπόβαθρο που εξηγεί το γιατί και πώς προκύπτει το σύμπτωμα.

Οι τρεις βασικές δομές

Η ψυχαναλυτική θεωρία αναγνωρίζει τρεις δομές προσωπικότητας:

α. Νευρωτική Δομή

Βασικά χαρακτηριστικά : Η νεύρωση είναι η δομή του συμβολικού λόγου, όπου το υποκείμενο μπορεί να επεξεργάζεται το άγχος μέσω της αναπαράστασης και της φαντασίας. Η νευρωτική δομή είναι η πιο ώριμη και ολοκληρωμένη μορφή ψυχικής οργάνωσης. Το άτομο έχει σταθερή ταυτότητα, καλή επαφή με την πραγματικότητα, και μπορεί να διαχειριστεί τις εσωτερικές συγκρούσεις, μέσω ώριμων αμυνών. Κύριο χαρακτηριστικό είναι οι εσωτερικές συγκρούσεις ανάμεσα σε επιθυμίες, απαγορεύσεις και ηθικές αρχές (π.χ. Εγώ vs Υπερεγώ).Οι συγκρούσεις αυτές προκαλούν άγχος, αλλά δεν διαλύουν τη συνοχή του Εγώ. Το άτομο μπορεί να αναστοχαστεί, να αναλάβει ευθύνη και να συμβολίσει τα βιώματα του. Η επαφή με την πραγματικότητα είναι πλήρως διατηρημένη. Υπάρχει άγχος ενοχής, άγχος απώλειας αγάπης, άγχος ηθικής σύγκρουσης. Ως προς την Ανάπτυξη αντιστοιχεί στο οιδιποδειακό στάδιο όπου το άτομο έχει εσωτερικεύσει σταθερές σχέσεις αντικειμένων και έχει επιτύχει συμβολική σκέψη και ψυχική ενοποίηση.

Μηχανισμοί άμυνας: απώθηση, μετατόπιση, εξιδανίκευση, άρνηση, εκλογίκευση.
Επίπεδο Εγώ: ισχυρό και σταθερό, με σαφή διάκριση εσωτερικής και εξωτερικής πραγματικότητας.
Υπερεγώ: λειτουργικό, ενσωματωμένο με ηθικούς κανόνες.
Συμπτώματα: άγχος, ενοχή, φοβίες, ιδεοληψίες, υστερικές εκδηλώσεις.
Δυναμική: ασυνείδητη σύγκρουση μεταξύ ενόρμησης και απαγόρευσης.
Σχέση με τον Άλλο: ο Άλλος βιώνεται ως ξεχωριστό πρόσωπο· η επιθυμία είναι μεν απαγορευμένη, αλλά αναγνωρισμένη.

β. Οριακή Δομή (Μεταιχμιακή)

Βασικά Χαρακτηριστικά Η οριακή δομή βρίσκεται μεταξύ ψύχωσης και νεύρωσης, όπως λέει και το όνομά της. Αντιπροσωπεύει μια προσπάθεια διατήρησης της συνοχής, παρά την απειλή κατακερματισμού του Εγώ. Το άτομο διατηρεί επαφή με την πραγματικότητα, αλλά έχει αστάθεια στην ταυτότητα, έντονες συναισθηματικές μεταπτώσεις, και χαοτικές σχέσεις με τους άλλους.Χαρακτηρίζεται από ασυνεχή εικόνα του εαυτού και των άλλων: εναλλαγή “είμαι καλός / είμαι κακός”, “ο άλλος με αγαπά / με μισεί”. Κυριαρχεί ο φόβος εγκατάλειψης και έντονη εξάρτηση καθώς και έντονα συναισθήματα που δεν ρυθμίζονται εύκολα. Το άτομο οδηγείται σε αυτοκαταστροφικές ή παρορμητικές πράξεις (αυτοτραυματισμοί, εξαρτήσεις, κρίσεις θυμού). Επαφή με την πραγματικότητα υπάρχει, αλλά είναι ασταθής: Σε περιόδους στρες μπορεί να διαταραχθεί (π.χ. παροδικά ψυχωτικά επεισόδια). Τύποι άγχους είναι η διάλυση της ταυτότητας (“δεν ξέρω ποιος είμαι”). και ο φόβος συγχώνευσης. Υπάρχει έντονο εσωτερικό κενό και αίσθημα έλλειψης νοήματος. Ως προς την Ανάπτυξη αντιστοιχεί στην καταθλιπτική θέση της Klein, όπου το βρέφος αρχίζει να αντιλαμβάνεται ότι το καλό και το κακό αντικείμενο είναι το ίδιο πρόσωπο (η μητέρα). Όμως η ενσωμάτωση αυτών των αντιφατικών εικόνων αποτυγχάνει μερικώς, παραμένει σε διάσπαση.

Μηχανισμοί άμυνας: διαχωρισμός (splitting), χωρισμός των εμπειριών σε “καλές” και “κακές”, εξιδανίκευση και υποτίμηση του άλλου. Προβολική ταύτιση, αποδίδει στο άλλο πρόσωπο δυσάρεστα συναισθήματα και το αναγκάζει να τα βιώσει. Άρνηση και παλινδρόμηση σε πρώιμες μορφές σχέσης.
Επίπεδο Εγώ: εύθραυστο, μερικώς ολοκληρωμένο.
Υπερεγώ: αυστηρό, τιμωρητικό ή ελλιπώς εσωτερικευμένο.
Σχέση με την πραγματικότητα: γενικά διατηρείται, αλλά με συχνές παραμορφώσεις υπό στρες.
Σχέση με τον Άλλο: κυριαρχείται από φόβο εγκατάλειψης και συγχώνευσης, ο Άλλος βιώνεται είτε ως “όλος καλός” είτε “όλος κακός”.
Κύρια συναισθήματα: έντονο άγχος αποχωρισμού, θυμός, κενό, εσωτερική αστάθεια.

γ. Ψυχωσική Δομή

Βασικά χαρακτηριστικά Η ψυχωσική δομή χαρακτηρίζεται από ασθενή διαφοροποίηση ανάμεσα στον εαυτό και το αντικείμενο (το “εγώ” και τον “Αλλον”).
Υπάρχει διαταραχή στην αντίληψη της πραγματικότητας, διάρρηξη του Εγώ, και συχνά κατάρρευση των ορίων του ψυχικού χώρου. Χαρακτηρίζεται από αδυναμία ελέγχου των ορμών και της σκέψης, συχνή διείσδυση του ασυνειδήτου στο συνειδητό. Διασάλευση της πραγματικότητας (παραλήρημα, ψευδαισθήσεις). Αδυναμία συμβολισμού: το άτομο δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει συμβολικά μέσα για να εκπροσωπήσει συναισθήματα ή συγκρούσεις, βιώνει τα πράγματα ως απόλυτα. Ο εαυτός και ο άλλος δεν ξεχωρίζουν καθαρά, υπάρχει σύγχυση ταυτίσεων. Ο “Αλλος” μπορεί να βιώνεται ως απειλητικός, καταδιωκτικός, ή πανίσχυρος. Ο εσωτερικός κόσμος είναι γεμάτος από καλά και κακά αντικείμενα που δεν μπορούν να συνυπάρξουν. Υπάρχει καταδιωκτικό άγχος (φόβος καταστροφής από τα κακά αντικείμενα). Απειλή αφανισμού ή ψυχικού θανάτου. Ως προς την Ανάπτυξη η ψυχωσική δομή αντιστοιχεί στο στάδιο πριν την εδραίωση της σχέσης αντικειμένου, όπου το βρέφος δεν έχει ακόμη διαφοροποιήσει τον εαυτό από τη μητέρα (Klein: παρανοειδής-σχιζοειδής θέση). Η ψύχωση αντιπροσωπεύει την αποτυχία της συμβολικής λειτουργίας: η γλώσσα δεν οργανώνει την πραγματικότητα, και το υποκείμενο κατακλύζεται από άμεσες ενόρμησες και φαντασιώσεις.

Μηχανισμοί άμυνας: άρνηση της πραγματικότητας, προβολή, μαγική σκέψη, συμβολική αποδιοργάνωση, διάσχιση του Εγώ
Εγώ: μη ενοποιημένο, με ασθενή αντίληψη της πραγματικότητας.
Υπερεγώ: μη διαφοροποιημένο, συχνά συγχωνευμένο με το Εγώ, ή με πανίσχυρο εξωτερικό αντικείμενο.
Σχέση με την πραγματικότητα: διαταραγμένη, με πιθανά παραληρήματα, ή ψευδαισθήσεις.
Σχέση με τον Άλλο: ο Άλλος βιώνεται ως εισβολέας ή απειλή. Υπάρχει αδυναμία αναγνώρισης της διαφοράς εαυτού–άλλου.

Η Λακανική Προσέγγιση: Νεύρωση – Ψύχωση – Διαστροφή

Ο Ζακ Λακάν απλοποίησε το μοντέλο σε τρεις θεμελιώδεις δομές:

Νεύρωση: χαρακτηρίζεται από απώθηση. Το υποκείμενο αναγνωρίζει τον Νόμο, αλλά επαναστατεί απέναντί του.
Ψύχωση: χαρακτηρίζεται από απόρριψη του Νόμου του Πατέρα, που οδηγεί σε κατάρρευση του συμβολικού.
Διαστροφή: χαρακτηρίζεται από άρνηση. Το υποκείμενο γνωρίζει τον Νόμο αλλά τον παρακάμπτει, βρίσκοντας απόλαυση στην παράβασή του.

Η οριακή δομή, αν και δεν περιγράφεται άμεσα στον Λακάν, συχνά θεωρείται μια ασταθής ζώνη ανάμεσα στη νεύρωση και την ψύχωση, όπου η συμβολική λειτουργία είναι μερικώς παρούσα αλλά αδύναμη.

Γιατί έχει σημασία η αναγνώριση της ψυχικής δομής

Είναι κρίσιμη για:

την κατανόηση της δυναμικής των συμπτωμάτων,
την πρόβλεψη της ψυχοθεραπευτικής πορείας,
και την επιλογή του κατάλληλου θεραπευτικού πλαισίου

Η δομή λειτουργεί σαν χάρτης του ψυχισμού: δείχνει όχι μόνο πού βρίσκεται το σύμπτωμα, αλλά και πώς νοηματοδοτείται μέσα στο ασυνείδητο του υποκειμένου. Ανάλογα εφαρμόζουμε την ενδεδειγμένη θεραπεία:

α) Στις νευρωτικές δομές η ψυχανάλυση και η ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεία είναι η πιο ενδεδειγμένη θεραπεία. Το Εγώ είναι σχετικά ώριμο και σταθερό, υπάρχει διάκριση ανάμεσα στην πραγματικότητα και τη φαντασία, ο έλεγχος των παρορμήσεων είναι επαρκής. Οι μηχανισμοί άμυνας είναι ώριμοι (π.χ. απώθηση, εξιδανίκευση, άρνηση, μεταβίβαση).Υπάρχει συνοχή της ταυτότητας και ικανότητα για ενδοσκόπηση. Αυτά επιτρέπουν στο άτομο να αντέχει τη διαδικασία της ερμηνείας, την ουδετερότητα του θεραπευτή και τη συναισθηματική ένταση που προκύπτει μέσα στη θεραπεία.

Στόχος της ψυχαναλυτικής ψυχοθεραπείας στη νευρωσική δομή είναι: Να διερευνηθούν οι ασυνείδητες συγκρούσεις που προκαλούν τα συμπτώματα (π.χ. άγχος, ψυχαναγκασμοί, φοβίες). Να αυξηθεί η αυτογνωσία και η ικανότητα του Εγώ να αντέχει την εσωτερική σύγκρουση. Να μετασχηματιστούν οι άμυνες σε πιο ώριμες και λειτουργικές μορφές. Να ενισχυθεί η ικανότητα για αγάπη και εργασία (όπως έλεγε ο Freud).

β) Στις οριακές δομές, απαιτείται περισσότερη σταθερότητα, περιορισμός των ερμηνειών και έμφαση στη μεταβίβαση. Τα όρια έχουν καθοριστική σημασία Οι αντιθετικές καταστάσεις του εγώ (όλα ή τίποτα) πρέπει να κατονομάζονται και οι πρωτόγονες άμυνες θα πρέπει να ερμηνεύονται. Θα πρέπει να αποθαρρύνεται η παλινδρόμηση και να ενισχύεται η εξατομίκευση. Ο θεραπευτής σέβεται τις πληροφορίες που περιέχονται στην μεταβίβαση και δείχνει κατανόηση στις περιόδους αδράνειας του θεραπευόμενου. Η κλασική ψυχαναλυτική θεραπεία (με συχνές συνεδρίες, ελεύθεροι συνειρμοί, ελάχιστη παρέμβαση του θεραπευτή) δεν ενδείκνυται.
Ο λόγος είναι ότι: το Εγώ τους δεν διαθέτει αρκετή σταθερότητα για να αντέξει την ελεύθερη ερμηνεία και την “ουδετερότητα” του αναλυτή. Συχνά υπάρχει έντονος φόβος εγκατάλειψης και ακραίες αντιδράσεις μεταβίβασης. Υπάρχει διάσπαση της ταυτότητας και προβλητική ταύτιση, που δυσκολεύουν την κλασική αναλυτική διεργασία. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι αποκλείεται η ψυχαναλυτική προσέγγιση. Η ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει τηρώντας υποστηρικτική βάση. Για οριακές δομές, πιο κατάλληλη είναι η Ψυχοθεραπεία που είναι βασισμένη στη θεωρία των σχέσεων αντικειμένου (Object Relations Therapy) Εστιάζει στη μεταβίβαση και την αναγνώριση των διχοτομημένων εσωτερικών αναπαραστάσεων. Ο στόχος είναι να γίνουν αντιληπτές οι εσωτερικές αυτές σχέσεις (τα “αντικείμενα”) και πώς επαναλαμβάνονται στο παρόν. Να κατανοήσει ο θεραπευόμενος πώς οι πρώιμες εμπειρίες του καθορίζουν τη συμπεριφορά και τα συναισθήματά του σήμερα. Να δημιουργηθεί μέσα στη θεραπευτική σχέση μιαδιορθωτική εμπειρία, όπου ο θεραπευόμενος μπορεί να βιώσει έναν νέο, πιο ασφαλή τρόπο σχέσης. Ο θεραπευτής παρεμβαίνει πιο ενεργά, οριοθετεί και βοηθά στη συνένωση των αντιφατικών πλευρών του Εγώ (ιδανικό vs κακό αντικείμενο). Έχει ψυχαναλυτική θεωρητική βάση, αλλά με πιο δομημένη και υποστηρικτική τεχνική.

γ) Στις ψυχωσικές δομές, η ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεία δεν ενδείκνυται διότι προϋποθέτει αντοχή στην ελεύθερη ερμηνεία και στην ουδετερότητα του αναλυτή, ικανότητα συμβολικής επεξεργασίας, σταθερή επαφή με την πραγματικότητα και αντοχή στο άγχος της εσωτερικής σύγκρουσης. Στις ψυχωσικές δομές, αυτά δεν είναι επαρκώς ανεπτυγμένα.
Αν ο θεραπευτής επιχειρήσει να κάνει ερμηνείες ή να διατηρήσει ψυχρή ουδετερότητα, ο ασθενής μπορεί να το βιώσει ως απόρριψη ή απειλή, να αποδιοργανωθεί, ή να ενισχυθεί το παραλήρημα ή η διχοτόμηση. Ουσιαστικά, το Εγώ δεν αντέχει τη λύση της άμυνας μέσω της ερμηνείας, με αποτέλεσμα αποδιοργάνωση αντί για επεξεργασία.

Στις ψυχωσικές δομές εφαρμόζονται υποστηρικτικές και σταθεροποιητικές μορφές ψυχοθεραπείας, με στοιχεία ψυχαναλυτικής κατανόησης αλλά όχι ερμηνευτικής τεχνικής. Η υποστηρικτική ψυχοθεραπεία ενισχύει τις λειτουργίες του Εγώ (πραγματισμό, κρίση, ρεαλισμό).Ο θεραπευτής είναι ενεργά παρών, σταθερός και προβλέψιμος. Δίνεται έμφαση στη σχέση εμπιστοσύνης, στη στήριξη της επαφής με την πραγματικότητα, και στην οριοθέτηση. Οι ερμηνείες είναι απλές, καθημερινές ή εστιασμένες στο εδώ-και-τώρα.

Είναι απαραίτητη η φαρμακοθεραπεία (αντιψυχωσικά) σε συνδυασμό με ψυχοθεραπευτική υποστήριξη.

Η ομαδική ή οικογενειακή ψυχοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει στη σταθεροποίηση.

ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΔΥΝΑΜΙΚΗ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ

Η Ψυχοπαθολογία αποτελείται από δύο Άξονες:

Άξονας Ι

α) ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΑ

Η σχιζοφρένειαορίζεται ως μια βαθιά διαταραχή της σχέσης του Εγώ με την πραγματικότητα, που εκφράζει πρωτογενή αποδιοργάνωση του ψυχισμούκαιδιάσπαση της ενότητας του εαυτού.
Οι γενετικοί παράγοντες παίζουν σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη της σχιζοφρένειας. Όμως φαίνεται να επενεργούν και περιβαλλοντικοί παράγοντες, αλλά και περιγεννητικοί όπως είναι οι λοιμώξεις κλπ Από ψυχαναλυτική σκοπιά, δεν πρόκειται μόνο για απώλεια επαφής με την εξωτερική πραγματικότητα, αλλά κυρίως για αποσύνθεση των εσωτερικών αναπαραστάσεων του εαυτού και των αντικειμένων

β )ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

Η Κατάθλιψη: είναι μια ψυχική διαταραχή που επηρεάζει πρωτίστως τη διάθεση και ακολούθως τη σκέψη, τη συμπεριφορά και τη συνολική λειτουργικότητα του ανθρώπου. Είναι μια από τις κύριες αιτίες αναπηρίας παγκοσμίως και πάσχει το 6% των ανδρών και το 8% των γυναικών. Εκδηλώνεται κυρίως με δυσφορικά συναισθήματα ενοχής, αποτυχίας και αναξιότητας και με μια αίσθηση ότι η αυτονομία και ο έλεγχος έχουν χαθεί. Συχνά συνδέεται με την εσωτερίκευση επιθετικών παρορμήσεων προς τον εαυτό, την αίσθηση απώλειας αντικειμένου, ή τον φόβο εγκατάλειψης.

Η Διπολική διαταραχή: είναι γνωστή και ως μανιοκαταθλιπτική διαταραχή, ή μανιοκατάθλιψη. Τα άτομα βιώνουν επεισόδια ανεβασμένης ή ευερέθιστης διάθεσης, γνωστά ως μανία ή υπομανία, εναλλασσόμενα με επεισόδια κατάθλιψης. Σχεδόν το 4% των ανθρώπων παγκοσμίως έχουν διπολική διαταραχή, είναι το ίδιο συχνή σε άνδρες και γυναίκες και εμφανίζεται συνήθως σε νεαρή ηλικία. Η αιτία που προκαλεί την διαταραχή δεν είναι ξεκάθαρη αλλά οι γενετικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες, θεωρείται πως παίζουν σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη της διαταραχής.

γ) ΑΓΧΩΔΕΙΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

Οι αγχώδεις διαταραχές είναι: η γενικευμένη αγχώδης διαταραχή, οι φοβίες, η διαταραχή πανικού, η(ιδεο)ψυχαναγκαστική (επαναλαμβανόμενες σκέψεις) -καταναγκαστική(τελετουργικές πράξεις), η διαταραχή μετά από ψυχοτραυματικό στρες. Οι αγχώδεις διαταραχές ερμηνεύονται ψυχοδυναμικά ως εκδηλώσεις εσωτερικών συγκρούσεων, κυρίως ανάμεσα σε ενορμήσεις του Εκείνο και περιορισμούς του Υπερεγώ, που το Εγώ προσπαθεί να διαχειριστεί με αμυντικούς μηχανισμούς.

δ) ΑΠΟΣΥΝΔΕΤΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

Οι αποσυνδετικές διαταραχές χαρακτηρίζονται από διάσπαση της ενοποιημένης συνείδησης, της ταυτότητας ή της μνήμης, που δεν εξηγείται από φυσιολογική λήθη, ή οργανική βλάβη. Οι κύριες μορφές περιλαμβάνουν:

Διαταραχή ταυτότητας/ διαταραχή πολλαπλής προσωπικότητας
Αμνησία Αποσυνδετικού τύπου /ψυχογενής αμνησία-ψυχογενής φυγή
Αποπροσωποποίηση

ε) ΠΑΡΑΦΙΛΙΕΣ ΚΑΙ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΕΣ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ

Ο όρος σεξουαλικές διαταραχέςαναφέρεται σε ένα σύνολο δυσλειτουργιών που αφορούν:

Διαταραχές της σεξουαλικής επιθυμίας
Διαταραχές της σεξουαλικής διέγερσης
Διαταραχές οργασμού
Διαταραχές που συνδέονται με πόνο
Παραφιλίες (ή παραφιλικές διαταραχές)

Σύμφωνα με τα διαγνωστικά εγχειρίδια (DSM-5), οι διαταραχές αυτές πρέπει να προκαλούν κλινικά σημαντική δυσφορία ή διαπροσωπική δυσλειτουργία, για να θεωρηθούν παθολογικές γι’ αυτό και αναφέρονται ως δυσλειτουργίες και όχι ως διαταραχές.

ζ) ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΕΣ ΜΕ ΟΥΣΙΕΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΤΡΟΦΗΣ

Οι διαταραχές σχετιζόμενες με ουσίες περιλαμβάνουν κατάχρηση ή εξάρτηση από αλκοόλ, ναρκωτικά, ή άλλες ψυχοδραστικές ουσίες. Διαταραχές στην πρόσληψη τροφής είναι η Ψυχογενής ανορεξία και η Ψυχογενής Βουλιμία

η)ΑΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

Καταστάσεις όψιμης έναρξης –Εγκεφαλική βλάβη και Άνοια

ΔΕΠΥ διαταραχή ελλειμματικής προσοχής με υπερκινητικότητα. Ψυχοδυναμικά είναι μια διαταραχή της οργανωτικής συνθετικής και απαρτιωτικής λειτουργίας του Εγώ.

Άξονας ΙΙ Διαταραχές Προσωπικότητας

Ο όρος διαταραχή προσωπικότητας αναφέρεται σε μόνιμα πρότυπα εσωτερικής εμπειρίας και συμπεριφοράς που αποκλίνουν σημαντικά από τις προσδοκίες του πολιτισμικού περιβάλλοντος τουατόμου.
Τα πρότυπα αυτά είναι άκαμπτα, εκδηλώνονται σε πολλούς τομείς της ζωής, προκαλούν δυσφορία ή δυσλειτουργία και έχουν πρώιμη έναρξη, συνήθως στην εφηβεία, ή την πρώιμη ενήλικη ζωή.

Το DSM-V αποδίδει έμφαση στα γνωρίσματα της προσωπικότητας, τα οποία ορίζονται ως “διαρκή δομικά σχήματα αντίληψης και σκέψης, καθώς και σχέσης με το περιβάλλον και τον εαυτό”. Η διαταραχή της προσωπικότητας προκύπτει, όταν αυτά τα γνωρίσματα είναι άκαμπτα και δυσπροσαρμοστικά. Εξαιτίας αυτού υποφέρει το άτομο, ή οι άλλοι και υπάρχουν αντίξοες επιπτώσεις, είτε στο άτομο είτε στην κοινωνία. Η έννοια της διαταραχής προσωπικότητας υποδεικνύει ποσοτικές μάλλον παρά ποιοτικές αποκλίσεις από την κανονικότητα, πρώτιστα από τους κανόνες διαπροσωπικής συμπεριφοράς.

Από ψυχαναλυτική σκοπιά, οι διαταραχές προσωπικότητας δεν αποτελούν απλώς “παθολογίες χαρακτήρα”, αλλά σταθερούς τρόπους οργάνωσης της ψυχικής ζωής, αποτέλεσμα των πρώιμων σχέσεων με τα πρωταρχικά αντικείμενα και των μηχανισμών άμυνας που εγκαθίστανται για την προστασία του Εγώ.

Οι διαταραχές προσωπικότητας ταξινομούνται σε τρεις ομάδες, ανάλογα με τον πυρήνα της ψυχοπαθολογίας τους.

ΟΜΑΔΑ Α (πλησιέστερες προς ψυχωτική δομή)

Παρανοειδής Διαταραχή Προσωπικότητας

Χαρακτηρίζεται από καχυποψία, δυσπιστία και υπερερμηνεία των προθέσεων των άλλων. Το άτομο είναι συχνά ψυχρό, ερμηνεύει τις συμπεριφορές των άλλων ως απειλητικές. Τα άτομα με αυτή τη διαταραχή θεωρούν ότι οι άλλοι θέλουν να τους βλάψουν, να τους εκμεταλλευτούν, ή να τους εξευτελίσουν με κάποιο τρόπο. Προσπαθούν πολύ να προστατευτούν και να κρατούν αποστάσεις από τους άλλους. Επιτίθενται προληπτικά σε άλλους, γιατί αισθάνονται ότι απειλούνται από αυτούς. Επιδεικνύουν παθολογική ζήλια. Η διαταραχή της σκέψης είναι φανερή. Η αντίληψή τους για το περιβάλλον επηρεάζεται από το ότι αναγιγνώσκουν κακές προθέσεις σε αθώα απλά σχόλια, ή συμπεριφορές των άλλων ανθρώπων. Γι’ αυτούς τους λόγους δεν εμπιστεύονται τους άλλους και δεν επιτρέπουν στους εαυτούς τους στενές σχέσεις. Η συναισθηματική τους κατάσταση τείνει να κατακυριεύεται από επιθετικότητα και έλλειψη εμπιστοσύνης.

Ψυχαναλυτικά: Κυριαρχεί η προβολή. Ο εσωτερικός θυμός και η επιθετικότητα προβάλλονται στον Άλλο, ο οποίος βιώνεται ως διώκτης. Συνδέεται με πρωτόγονη άμυνα απέναντι στο άγχος ευνουχισμού και στην εξάρτηση.

Σχιζοειδής Διαταραχή Προσωπικότητας

Χαρακτηρίζεται από κοινωνική απόσυρση και περιορισμένη έκφραση συναισθηματικής έκφρασης. Για τους λόγους αυτούς, τα άτομα τείνουν να είναι κοινωνικά απομονωμένα. Δεν φαίνεται να αποζητούν, ή να απολαμβάνουν στενές σχέσεις. Τον περισσότερο καιρό επιλέγουν μοναχικές δραστηριότητες και φαίνεται να απολαμβάνουν λίγο τη ζωή. Οι μοναχικοί αυτοί άνθρωποι συνήθως επιλέγουν δραστηριότητες που σχετίζονται με μηχανές, ή με αφηρημένα αντικείμενα, τα οποία περιλαμβάνουν μικρή αλληλεπίδραση με άλλους. Φαίνονται αδιάφοροι στην κριτική, ή την επιβράβευση. Συναισθηματικά μοιάζουν αποκομμένοι, παγεροί, απόμακροι. Μπορεί να εμφανίζονται επιφανειακοί. Η περιορισμένη τους συναισθηματική ανταπόκριση και η αδυναμία τους στο να ανταποκριθούν στην εξωλεκτική επικοινωνία, τους κάνει να φαίνονται αδιάφοροι, αφηρημένοι, ή βαρετοί.

Ψυχαναλυτικά: Ο μηχανισμός της απόσυρσης και της αποσύνδεσης, λειτουργεί ως άμυνα απέναντι στην απειλή της συγχώνευσης, ή της απόρριψης. Ο εσωτερικός κόσμος είναι πλούσιος φαντασιωσιακά, αλλά αποκομμένος από τη σχέση.

Σχιζότυπη Διαταραχή Προσωπικότητας

Τα άτομα με αυτή τη διαταραχή, εμφανίζουν περίεργες σκέψεις, μαγικές ιδέες, εκκεντρικό λόγο. Παρουσιάζουν κοινωνικές και διαπροσωπικές δυσλειτουργίες. Νοιώθουν δυσφορία σε κοινωνικές εκδηλώσεις και μειωμένη ικανότητα στενών σχέσεων. Τείνουν να είναι κοινωνικά αποκομμένα και απόμακρα. Βιώνουν αντιληπτικά και γνωσιακά προβλήματα και παρουσιάζουν εκκεντρική συμπεριφορά. Αυτές οι αντιληπτικές διαστρεβλώσεις μπορεί να περιλαμβάνουν φωταψίες που οι άλλοι δεν μπορούν να δουν, το να βλέπουν αντικείμενα στις σκιές, ή στα περιφερικά τμήματα των οπτικών τους πεδίων και μετά να συνειδητοποιούν ότι δεν υπάρχει κάτι εκεί. Έχουν περίεργες αντιλήψεις π.χ. μπορεί να πιστεύουν ότι μπορούν να διαβάζουν τη σκέψη των άλλων, ή ότι η σκέψη τους υποκλέπτεται από το μυαλό τους. Οι περίεργες αυτές αντιλήψεις ξεφεύγουν από το πολιτισμικό πλαίσιο στο οποίο ανήκουν. Η συγκεκριμένη διαταραχή τείνει να εμφανίζεται συχνότερα στις οικογένειες ατόμων που πάσχουν από σχιζοφρένεια. Υπάρχουν δε κάποιες ενδείξεις ότι αυτές οι δύο διακριτές διαταραχές μοιράζονται κοινά χαρακτηριστικά. Συχνά θεωρείται πρόδρομη μορφή ψύχωσης.

Ψυχαναλυτικά: Ανεπαρκής εσωτερίκευση του συμβολικού Νόμου. Το υποκείμενο παραμένει προσκολλημένο σε φαντασιώσεις παντοδυναμίας και φόβου αποσύνθεσης.

ΟΜΑΔΑ Β (πλησιέστερες προς οριακή δομή)

Αντικοινωνική Διαταραχή Προσωπικότητας

Χαρακτηρίζεται από αδιαφορία για τα δικαιώματα των άλλων ανθρώπων, η οποία συχνά εκφράζεται ως επιθετικότητα. Η εξαπάτηση και ο χειρισμός των άλλων είναι επίσης σημαντικά χαρακτηριστικά. Σε πολλές περιπτώσεις οι συμπεριφορές αυτές εμφανίζονται από την παιδική ηλικία. Ως παιδιά μπορεί να βασανίζουν ζώα, ή και άλλους ανθρώπους. Μπορεί να επιτίθενται ή να εκφοβίζουν τους άλλους. Μπορεί να είναι αδιάφοροι για την περιουσία των άλλων, να κλέβουν, ή να καταπατούν σημαντικά τους κοινωνικούς κανόνες. Συχνά τοποθετούν τους εαυτούς τους σε επικίνδυνες ή βλαπτικές καταστάσεις και δρουν παρορμητικά χωρίς να υπολογίζουν τις συνέπειες. Έχουν έλλειψη ενοχής και είναι χειριστικοί. Η δυσκολία τους στη ρύθμιση των παρορμήσεών τους, πολλές φορές τους οδηγεί σε απώλεια της εργασίας, ατυχήματα, δυσκολίες με το νόμο, φυλάκιση. Τα άτομα με αυτή τη διαταραχή τυπικά δεν αισθάνονται μεταμέλεια ή τύψεις για το κακό που έχουν κάνει σε άλλους. Μπορούν όμως να προσαρμοστούν στο να δείχνουν μεταμέλεια, με σκοπό την αποφυγή επίπονων γι’ αυτούς συνεπειών. Δεν αναλαμβάνουν ευθύνη για τις πράξεις τους. Συχνά κατηγορούν τα θύματά τους, για την πρόκληση των δικών τους δράσεων, ή για το ότι τους αξίζει αυτό που τους συνέβη.

Ψυχαναλυτικά: Ανεπαρκής ανάπτυξη του Υπερεγώ, απουσία εσωτερικευμένων ορίων. Η επιθετικότητα στρέφεται προς τον Άλλο χωρίς ενοχή. Συχνά σχετίζεται με πρώιμα περιβάλλοντα απορριπτικά ή τιμωρητικά, όπου η σχέση με τον Άλλο βιώθηκε ως απειλή και όχι ως πηγή αγάπης.

Οριακή Διαταραχή Προσωπικότητας

Είναι από τις πλέον μελετημένες. Τα άτομα με αυτή τη διαταραχή, τείνουν να βιώνουν έντονα και ασταθή συναισθήματα στις σχέσεις και στην αυτοεικόνα τους και έχουν διάθεση η οποία μεταβάλλεται σημαντικά και γρήγορα. Η συναισθηματική τους αντίδραση είναι υπερβολική και αυτό επιδρά στη δυσκολία τους να ρυθμίσουν τα έντονα συναισθήματα. Ως αποτέλεσμα, παρουσιάζουν συχνά εκρήξεις θυμού και έχουν παρορμητικές συμπεριφορές, όπως είναι η χρήση ουσιών, επικίνδυνη σεξουαλική συμπεριφορά, αυτοτραυματισμοί, διαταραχές της πρόσληψης τροφής, υπερβολικά έξοδα. Αυτές οι συμπεριφορές διαδραματίζουν το ρόλο της παροδικής ανακούφισης, χωρίς όμως μακροπρόθεσμα οφέλη. Τα άτομα αυτά αντιλαμβάνονται τον κόσμο μέσα από την πόλωση την υπεραπλοποίηση, το όλον ή ουδέν. Η πόλωση, τους οδηγεί να παρερμηνεύουν τις πράξεις, ή τις προθέσεις των άλλων. Επιβάλλουν τις κρίσεις τους στους άλλους και τους εαυτούς τους και αμφιταλαντεύονται συνεχώς μεταξύ του καλού και του κακού. Αυτή η τάση οδηγεί σε μία ασταθή αίσθηση του εαυτού, με αποτέλεσμα να μην μπορούν να ισορροπήσουν σε μία συνεπή στάση. Αλλάζουν εύκολα δουλειές, καριέρες, σχέσεις, τόπο διαμονής, στόχους ζωής. Συχνά αυτές οι ριζικές αλλαγές έρχονται χωρίς προειδοποίηση ή προετοιμασία. Η σχάση (splitting) είναι από τους πιο βασικούς και χαρακτηριστικούς αμυντικούς μηχανισμούς που χρησιμοποιεί το άτομο. Ένας πρωτογενής, ασυνείδητος αμυντικός μηχανισμός, όπου το άτομο χωρίζει τον εαυτό, τους άλλους και τις σχέσεις σεαπόλυτα “καλούς” ή απόλυτα “κακούς”, αδυνατεί να κρατήσει ταυτόχρονα θετικά και αρνητικά χαρακτηριστικά ενός προσώπου στην ίδια ενιαία εικόνα.

Ψυχαναλυτικά: Κυριαρχεί ο φόβος εγκατάλειψης, η παρορμητικότητα και το συναίσθημα κενού. Οι μηχανισμοί διαχωρισμού, προβολικής ταύτισης και εξιδανίκευσης–απαξίωσης αποτελούν βασικές άμυνες. Ο θεραπευτής γίνεται αντικείμενο ισχυρής μεταβίβασης, συχνά συναισθηματικής «κακοποίησης», επαναλαμβάνοντας τις πρώιμες σχέσεις εξιδανίκευσης και υποτίμησης, αποχωρισμού και συγχώνευσης.

Η οριακή δομή προσωπικότητας συχνά συγχέεται με την οριακή διαταραχή προσωπικότητας ενώ είναι δύο εντελώς διαφορετικές έννοιες. Η οριακή δομή είναι μια ψυχική οργάνωση ενώ η οριακή διαταραχή είναι μια διαγνωστική κατηγορία με συγκεκριμένα κριτήρια. Ενώ τα άτομα με οριακή διαταραχή έχουν οριακή δομή δεν είναι απαραίτητο όλα τα άτομα με οριακή δομή να έχουν οριακή διαταραχή. Στην οριακή διαταραχή προσωπικότητας υπάρχουν συγκεκριμένα κριτήρια σύμφωνα με το DSM-V ώστε να τεθεί η διάγνωση.

Ιστριονική Διαταραχή Προσωπικότητας

Τα άτομα αυτά διακρίνονται από ένα πρότυπο υπερβολικά εκφραζόμενης συναισθηματικότητας, με θεατρικότητα και αναζήτηση της προσοχής. Δεν νιώθουν άνετα σε καταστάσεις όπου δεν αποτελούν το κέντρο της προσοχής, παρουσιάζονται αποπλανητικά και τους αρέσει να ντύνονται με ένα τρόπο ο οποίος τραβά την προσοχή. Ταυτόχρονα όμως η συναισθηματική έκφραση είναι ρηχή, ασαφής, χωρίς συγκεκριμένο στόχο που εμφανίζεται ως έλλειψη ειλικρίνειας, που πολλές φορές εμποδίζει να δημιουργούν πραγματικά προσωπικές σχέσεις, αλλά και από την άλλη πλευρά δυσκολεύονται πολύ να είναι μόνοι. Όταν είναι σε σχέση, πολλές φορές φαντασιώνονται ότι η σχέση τους είναι πιο στενή από την πραγματικότητα. Είναι υποβόλιμοι.

Ψυχαναλυτικά: Η σεξουαλικότητα χρησιμοποιείται ως μέσο επικοινωνίας και ελέγχου της επιθυμίας του Άλλου. Το σώμα λειτουργεί ως σκηνή για την έκφραση του ασυνείδητου.

Ναρκισσιστική Διαταραχή Προσωπικότητας

Τα άτομα παραμένουν σε μία διαρκή ενασχόληση με φαντασιώσεις ατελείωτης επιτυχίας και δύναμης, σε βαθμό που πολλές φορές μπορεί να χάνονται στις σκέψεις τους ενώ ονειρεύονται την ανώτερη τους νοημοσύνη, ή την εκτυφλωτική τους ομορφιά. Μπορεί να απορροφώνται τόσο από τις φαντασιώσεις τους που μπορεί να μην διοχετεύουν καμία ενέργεια στην επίτευξη στόχων. Μπορεί να αισθάνονται ιδιαίτεροι και ότι χρήζουν ειδικής αντιμετώπισης και να επιδεικνύουν συμπεριφορά η οποία είναι αλαζονική και υπεροπτική. Δέχονται βαρύτατα πλήγματα αν συνειδητοποιήσουν ότι υπόκεινται σε απλούς φυσιολογικούς ανθρώπινους περιορισμούς, ότι δηλαδή δεν είναι τόσο ιδιαίτεροι όσο νομίζουν, ότι οι άλλοι δεν τους εκτιμούν όσο θα ήθελαν. Αυτή η συνειδητοποίηση συχνά συνοδεύεται από αισθήματα έντονου θυμού ή ντροπής, τα οποία συχνά εκφορτίζουν μέσω των άλλων. Έχουν ανάγκη να είναι δυνατοί, να τους θαυμάζουν και να τους εκτιμούν. Αυτά τα χαρακτηριστικά σε συνδυασμό με την έλλειψη ενσυναίσθησης για τους άλλους, κάνουν τις σχέσεις τους συγκρουσιακές, με αποτέλεσμα να είναι συχνά επιφανειακές, χωρίς φροντίδα και πραγματική εγγύτητα. Το status, η επιφάνεια, είναι σημαντική και η σχέση με σημαντικούς, ή επιφανείς ανθρώπους τους δίνει αίσθηση αξίας. Έχουν ανάγκη την επιβράβευση των άλλων, για να μπορούν να ενδυναμώνουν την εύθραυστη αυτοεκτίμησή τους.

Ψυχαναλυτικά: Η ναρκισσιστική πληγή προέρχεται από πρώιμη αποτυχία στη ναρκισσιστική επιβεβαίωση από το πρωτογενές αντικείμενο. Η εξιδανίκευση του εαυτού και η απαξίωση του Άλλου, λειτουργούν ως άμυνα απέναντι στο βαθύ αίσθημα ανεπάρκειας και ντροπής.

ΟΜΑΔΑ Γ (πλησιέστερες στη νευρωτική δομή)

Αποφευκτική Διαταραχή Προσωπικότητας

Χαρακτηρίζεται από μία διαρκή κοινωνική αναστολή, αίσθημα ανεπάρκειας, μειωμένο αυτοσεβασμό και υπερευαισθησία στην αρνητική κριτική. Φοβούνται ότι οι άλλοι θα τους εξευτελίσουν, θα τους απορρίψουν, ή θα τους επικρίνουν. Η ένταση του φοβικού αυτού άγχους και το δυσάρεστο συναίσθημα που δημιουργεί, τους οδηγεί στην αποφυγή κοινωνικών εκδηλώσεων και αλληλεπίδρασης με τους άλλους. Έτσι περιορίζεται περισσότερο η ικανότητά τους να αναπτύξουν κοινωνικές δεξιότητες. Τα άτομα με αποφευκτική διαταραχή προσωπικότητας παρουσιάζουν μικρό κοινωνικό κύκλο ανθρώπων που να εμπιστεύονται. Ο τρόπος σκέψης τους έχει να κάνει με την πεποίθηση ότι δεν είναι αρκετά καλοί και ότι οι άλλοι δεν τους συμπαθούν. Θεωρούν τους εαυτούς τους μη ελκυστικούς. Αυτές οι σκέψεις δημιουργούν έντονο άγχος σε κοινωνικές καταστάσεις, που συνοδεύεται από τον φόβο γελοιοποίησης, κριτικής και απόρριψης.

Ψυχαναλυτικά: Το άγχος ευνουχισμού και η ντροπή κυριαρχούν. Ο μηχανισμός της αποφυγής λειτουργεί ως προστασία από την ενοχή και την επιθυμία.

Εξαρτητική Διαταραχή Προσωπικότητας

Το κεντρικό χαρακτηριστικό των ατόμων με εξαρτητική διαταραχή, είναι η ισχυρή ανάγκη να γίνονται αντικείμενα φροντίδας των άλλων. Η ανάγκη αυτή, όπως και ο φόβος της εγκατάλειψης, οδηγεί τα άτομα αυτά στο να συμπεριφέρονται με υποταγή στις επιθυμίες των άλλων. Στην προσπάθεια της αποφυγής συγκρούσεων μπορεί να έχουν δυσκολία στην υποστήριξη του εαυτού τους. Το έντονο άγχος της ενδεχόμενης απώλειας μίας φιλίας, τους κάνει ευάλωτους στην κακοποίηση και στη χειραγώγηση. Τους είναι δύσκολο να εκφράσουν τη διαφωνία τους και να πάρουν αποφάσεις χωρίς υποστήριξη. Το να είναι μόνοι είναι εξαιρετικά δύσκολο γι’ αυτούς. Όταν μία εξαρτητική σχέση τους διακόπτεται, αμέσως αναζητούν κάποια άλλη πηγή υποστήριξης.

Ψυχαναλυτικά: Εμφανής καθήλωση σε προοιδιπόδειο στάδιο, με φόβο απώλειας του αντικειμένου και άγχος αποχωρισμού. Η επιθυμία είναι πλήρως ταυτισμένη με την επιθυμία του Άλλου.

Ιδεοψυχαναγκαστική (Καταναγκαστική) Διαταραχή Προσωπικότητας

Η ΙΨΔ έχει δύο βασικά στοιχεία :Ιδεοληψίες, επίμονες, ανεπιθύμητες, αγχώδεις σκέψεις, εικόνες ή παρορμήσεις και Καταναγκασμούς, συμπεριφορές ή πράξεις που το άτομο νιώθει υποχρεωμένο να επαναλαμβάνει για να μειώσει το άγχος των ιδεοληψιών ή για να “προλάβει” κάποιο φανταστικό κακό. Για να υπάρξει διάγνωση ΙΨΔ χρειάζονται και τα δύο, ή τουλάχιστον οι καταναγκασμοί να πηγάζουν ξεκάθαρα από ιδεοληψίες ακόμα και αν αυτές δεν είναι πάντα εμφανείς. Εκδηλώνεται με τελειομανία, ανάγκη ελέγχου και δυσκαμψία. Η ενασχόληση με την τελειοθηρία και τον έλεγχο είναι εις βάρος της ευελιξίας και της αποτελεσματικότητας. Τα άτομα που πάσχουν από τη διαταραχή κάνουν προγράμματα και λίστες και συνήθως αφοσιώνονται στη δουλειά, σε επίπεδο που παραμελούν την κοινωνικότητά τους. Προσπαθούν τόσο πολύ να κάνουν αυτό που πρέπει με το σωστό τρόπο, που πολλές φορές δεν μπορούν να ολοκληρώσουν εργασίες, ή υποχρεώσεις τους. Τείνουν να είναι άκαμπτοι στην προσέγγιση των πραγμάτων. Δυσκολεύονται να κάνουν καταμερισμό εργασιών, διότι δεν εμπιστεύονται τους άλλους στο ότι θα καταφέρουν να κάνουν αυτό που πρέπει, όπως πρέπει. Συχνά εμφανίζονται ως δύστροποι, με τα χρήματα να είναι το κέντρο της προσοχής τους, μία σημαντική πηγή ελέγχου, για να υπάρχει η δυνατότητα αποφυγής μίας μελλοντικής καταστροφής.

Ψυχαναλυτικά: Πρόκειται για την καθαρά νευρωτική δομή (ιδεοψυχαναγκαστική νεύρωση). Το Υπερεγώ είναι αυστηρό, το Εγώ προσπαθεί να διατηρήσει τον έλεγχο μέσω της τάξης και της ορθολογικότητας. Το άγχος μετατρέπεται σε πράξη, κανόνα και τελετουργία.

Κύρια διαφορά Άξονα Ι και Άξονα ΙΙ

1. Άξονας Ι – “Τι έχει συμβεί” (Κλινικά σύνδρομα)

Περιλαμβάνει οξείες, επεισοδιακές ή μεταβαλλόμενες ψυχικές διαταραχές.
Είναι καταστάσεις που ξεκινούν, κορυφώνονται και συχνά υποχωρούν με θεραπεία.
Συνήθως διαταράσσουν τη λειτουργικότητα αλλά δεν αποτελούν μόνιμο τρόπο ύπαρξης του ατόμου.
Παραδείγματα: σχιζοφρένεια, διπολική διαταραχή, κατάθλιψη, αγχώδεις διαταραχές, διαταραχές χρήσης ουσιών, άνοια κ.ά.

Τι σημαίνει ψυχοδυναμικά:
Ο Άξονας Ι αφορά συμπτώματα που εκφράζουν μια σύγκρουση, ένα άγχος, μια αποδιοργάνωση — αλλά όχι απαραίτητα τη βαθύτερη δομή της προσωπικότητας.

2. Άξονας ΙΙ – “Ποιος είναι ο άνθρωπος” (Διαταραχές προσωπικότητας)

Περιλαμβάνει σταθερά, χρόνιες, διαρκείς δυσλειτουργίες στον τρόπο που το άτομο:
- αντιλαμβάνεται τον εαυτό και τους άλλους
- σχετίζεται
- ρυθμίζει τα συναισθήματα και τις παρορμήσεις.
Δεν εμφανίζονται ως “επεισόδια” αλλά ως σταθερό μοτίβο ζωής, συνήθως από την εφηβεία.
Παραδείγματα: παρανοειδής, σχιζοειδής, σχιζότυπη, αντικοινωνική, οριακή, ιστριονική, ναρκισσιστική, αποφευκτική κ.ά.

Τι σημαίνει ψυχοδυναμικά:
Ο Άξονας ΙΙ αφορά τη δομή προσωπικότητας, δηλαδή το πώς είναι οργανωμένη η ψυχική ζωή και οι μηχανισμοί άμυνας (π.χ. σχάση, προβολή).

Επίλογος

Η προσωπικότητα, είναι το αποτέλεσμα μιας ψυχικής αρχιτεκτονικής που έχει οικοδομηθεί μέσα στην ιστορία των σχέσεων του υποκειμένου.

Οι διαταραχές προσωπικότηταςδεν είναι απλώς ταξινομήσεις ή ετικέτες· είναι μορφές οργάνωσης του ψυχικού κόσμου. Ανεξάρτητα από τη διαγνωστική τους κατηγορία, αποτελούν σταθεροποιημένα συστήματα άμυνας απέναντι σε πρώιμα άγχη και συγκρούσεις.

Η ψυχαναλυτική θεώρηση μάς καλεί να δούμε πίσω από τα συμπτώματα, να αναζητήσουμε τη λογική του ασυνειδήτου που τα παράγει, το νόημα και τη λειτουργία τους μέσα στην ψυχική οικονομία του ατόμου.

Κάθε διαταραχή, όσο “παθολογική” κι αν φαίνεται, αποτελεί έναν τρόπο επιβίωσης, μια απόπειρα του υποκειμένου να διατηρήσει τη συνοχή του απέναντι στην απειλή της διάλυσης, ή της απώλειας του Άλλου.

Εκεί ακριβώς βρίσκεται ο χώρος της ψυχοθεραπείας: στην κατανόηση, την αντοχή και την αργή μεταμόρφωση της σχέσης του ανθρώπου με την επιθυμία, τον πόνο και τον Άλλο.

Η ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεία στοχεύει όχι απλώς στην τροποποίηση της συμπεριφοράς, αλλά στη μεταβολή της ψυχικής οργάνωσης. Ο θεραπευτής λειτουργεί ως νέο αντικείμενο σχέσης, μέσα από το οποίο το υποκείμενο μπορεί να ξαναδομήσει τις εσωτερικευμένες του αναπαραστάσεις.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Freud, S. (1905). Τρεις μελέτες για τη σεξουαλικότητα.
Freud, S. (1911). Ψυχαναλυτικές παρατηρήσεις επί μίας αυτοβιογραφικής περίπτωσης Παράνοιας (Dementia Paranoides).
Freud, S. (1923). Το Εγώ και το Αυτό
Freud, S. (1933).Εισαγωγή στην Ψυχανάλυση.
Fairbairn, W. R. D. (1940). Schizoid Factors in the Personality
Winnicott, D. W. (1956). The Antisocial Tendency.
Winnicott, D. W. (1965). Η Παιδική ηλικία και η Κοινωνία.
Kernberg, O. (1975). Οριακές καταστάσεις και παθολογικός Ναρκισσισμός.
Kohut, H. (1971). The Analysis of the Self.
Guntrip, H. (1968). Schizoid Phenomena, Object Relations and the Self.
McWilliams, N. (2011). Ψυχαναλυτική Διάγνωση.
Young, J., Klosko, J., & Weishaar, M. (2003). Schema Therapy: A Practitioner’s Guide.
Gabbard G. (2012) Η Ψυχοδυναμική Ψυχιατρική

Μάνος Ν. (1997) Βασικά στοιχεία Κλινικής Ψυχιατρικής