Βασικές αρχές της ψυχαναλυτικής ψυχοθεραπείας και συχνές ερωτήσεις

Τι είναι η ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεία;

Μορφή ψυχοθεραπείας που εστιάζει στο ασυνείδητο. Το ασυνείδητο είναι το μέρος του ψυχισμού όπου βρίσκονται επιθυμίες, σκέψεις και συναισθήματα που δεν είναι συνειδητά, αλλά επηρεάζουν τη λειτουργία και την σκέψη μας και δημιουργούν μοτίβα συμπεριφοράς στις σχέσεις μας. Στόχος είναι η κατανόηση αυτών των μοτίβων και η σταδιακή αλλαγή τους.

Πώς λειτουργεί στην πράξη;

Μέσα από «ελεύθερο συνειρμό», ψυχαναλυτική τεχνική κατά την οποία το άτομο εκφράζει, χωρίς λογοκρισία, ό,τι του έρχεται στο νου, ώστε να αποκαλυφθεί το ασυνείδητο περιεχόμενο. Μέσα από  αναστοχασμό και εξερεύνηση ονείρων και φαντασιώσεων ο/η θεραπευτής/τρια βοηθά να αναγνωριστούν επαναλαμβανόμενα σχήματα και οι ρίζες τους στο παρελθόν, ώστε να αλλάξει ο τρόπος που βιώνει κανείς τον εαυτό και τους άλλους.

Σε τι διαφέρει από άλλες προσεγγίσεις;

Είναι βαθύτερη και μεγαλύτερης διάρκειας, με έμφαση στο ασυνείδητο, στις πρώιμες εμπειρίες και στις σχέσεις που διαμορφώνουν τον ψυχισμό. Άλλες προσεγγίσεις δίνουν συχνά πιο άμεσα εργαλεία ή τεχνικές για την άμεση ανακούφιση, δίχως τη διερεύνηση των αιτίων, γεγονός που συνήθως δεν απαλλάσσει από το σύμπτωμα. Η ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεία εμβαθύνει στην αιτία των δυσκολιών και εστιάζει στη διαχρονική αλλαγή των εσωτερικών μοτίβων, με στόχο την ανακούφιση και τη διαχείριση της δυσλειτουργίας.

Για ποιους ενδείκνυται;

Για ανθρώπους που θέλουν να κατανοήσουν σε βάθος τον εαυτό τους, τις εσωτερικές συγκρούσεις, τα συναισθήματα, τις δυσκολίες στις σχέσεις τους. Να ανακουφιστούν από δυσφορικά συναισθήματα που προκαλούν αδιέξοδα, όπως είναι το άγχος ή η θλίψη, με αιτίες που δεν είναι πάντα προφανείς. Να αποκτήσουν μεγαλύτερη επίγνωση των αναγκών και των ορίων τους. Να αναπτύξουν εσωτερική ελευθερία, ώστε να κάνουν πιο αυθεντικές επιλογές στη ζωή τους.

Πόσο συχνά και πόσο διαρκεί;

Η συχνότητα είναι συνήθως 1–3 φορές την εβδομάδα, σε σταθερό πλαίσιο ημέρας και ώρας. Η διαδικασία είναι συνήθως μακροχρόνια και απαιτεί δέσμευση, αλλά προσφέρει βαθιές και διαρκείς αλλαγές στον τρόπο που το άτομο βιώνει τον εαυτό και τους άλλους. Η διάρκεια διαφέρει: από μήνες μέχρι και αρκετά χρόνια, ανάλογα με τους στόχους και το αίτημα.

Πότε φαίνονται οι αλλαγές;

Κάποια ανακούφιση μπορεί να έρθει νωρίς, αλλά οι σταθερές αλλαγές χτίζονται με συνέπεια στο χρόνο. Σημάδι προόδου είναι οι διαφορετικές επιλογές στις σχέσεις, η επίγνωση και απελευθέρωση από εσωτερικές συγκρούσεις που προκαλούν πόνο ή δυσλειτουργία. Η δομή της προσωπικότητας του ατόμου δεν αλλάζει, αλλάζει όμως ο τρόπος διαχείρισης της πραγματικότητας, των σχέσεων και της καθημερινότητας.

Τι ρόλο έχει η σχέση με τον/την θεραπευτή/τρια;

Κεντρικό ρόλο. Μέσω της «Μεταβίβασης», το φαινόμενο κατά το οποίο ο θεραπευόμενος μεταφέρει συναισθήματα, επιθυμίες και στάσεις που προέρχονται από σημαντικά πρόσωπα του παρελθόντος, η σχέση γίνεται «καθρέφτης» μοτίβων. Ό,τι εμφανίζεται στη θεραπευτική σχέση επεξεργάζεται με ασφάλεια και επιφέρει κατανόηση και συνειδητοποίηση που μεταφέρεται στην πραγματική ζωή.

Είναι μόνο «ανασκαφή του παρελθόντος»;

Όχι. Το παρελθόν βοηθά να κατανοήσουμε το παρόν. Εργαζόμαστε με ό,τι αναδύεται εδώ-και-τώρα μέσα στη διαδικασία της ψυχοθεραπείας: σκέψεις, συναισθήματα, γεγονότα της εβδομάδας. Τα όνειρα «η βασιλική οδός προς το ασυνείδητο» όπως είπε ο Φρόιντ, όταν έρχονται στη συνεδρία, βοηθούν με την ανάλυση και την ερμηνεία τους, στην επεξεργασία απωθημένου υλικού που αναδύεται, μέσω αυτών, στο συνειδητό επίπεδο.

Τι γίνεται αν «δεν έχω τι να πω»;

Κι αυτό είναι υλικό. Η σιωπή, η αμηχανία, ή η αποφυγή έχουν νόημα. Εξερευνώντας τα, συχνά ανοίγουν οι πιο σημαντικές θεματικές.

Πώς επιλέγω θεραπευτή/τρια;

Με βάση τα τυπικά προσόντα και την εκπαίδευσή του/της ως ψυχοθεραπευτή/τριας σε ανάλογη εταιρεία ψυχαναλυτικής ψυχοθεραπείας. Πρέπει να παρέχει ξεκάθαρο πλαίσιο (συχνότητα, κόστος, όρια) και να δίνει την αίσθηση ασφάλειας και εμπιστοσύνης στη συνεδρία.

Με τι κριτήρια γίνεται η επιλογή φύλου θεραπευτή/τριας;

Συχνά υπάρχουν ασυνείδητα κριτήρια στην επιλογή άντρα ή γυναίκας θεραπευτή/τριας. Η επιλογή μπορεί να επηρεάζεται από: Πρώιμες σχέσεις με γονείς ή σημαντικά πρόσωπα (π.χ. ταυτίσεις, ανάγκη επανόρθωσης ή επανάληψης μιας σχέσης). Ασυνείδητες φαντασιώσεις γύρω από το φύλο, την εξουσία ή την ασφάλεια. Έτσι, η επιλογή φύλου θεραπευτή, μπορεί να αντανακλά εσωτερικές ανάγκες ή συγκρούσεις, που συχνά αναδύονται και επεξεργάζονται μέσα στη θεραπεία.